Iskustva iz regije: Može li kineski kredit zaustaviti evropski put BiH?

0

Kineski novac u BiH zabrinuo je zvaničnike Evropske unije (EU). Posljednji je, nakon odluke Zastupničkog doma Parlamenta FBiH o davanju garancije na kineski kredit za izgradnju Bloka 7 TE Tuzla, reagirao komesar za proširenje i politiku susjedstva Johannes Hahn. Za Hahna je odluka Zastupničkog doma Parlamenta FBiH iznenađujuća. Kineski novac bi, kazao je ranije u razgovoru za Financial Times, mogao postati dodatni izvor nestabilnosti.

Garancija Elektroprivredi BiH na kredit kineske EXIM banke u iznosu od 641 milion eura za najveći infrastrukturni projekat u BiH je u dijelu bh. javnosti prepoznata kao prepreka putu BiH ka članstvu u EU. Kao gljive poslije kiše, pojavili su se političari, analitičari i kritičari drugih vokacija koji su stvaranje pretpostavki za realizaciju ovog projekta ocijenili kao “prst u oko EU”.

Koliko je put neke države ka EU zaista uvjetovan ekonomskom saradnjom sa Kinom, te koliko je kritički stav zvaničnika EU-a naspram kineskog kredita za izgradnju Bloka 7 principijelan, pokazuju iskustva zemalja iz regiona.

S tim u vezi, vrijedi napomenuti da BiH još nije dobila status kandidata za članstvo u EU, da su Srbija i Crna Gora već davno počeli otvarati pregovaračka poglavlja, dok je Hrvatska od 1. jula 2013. punopravna članica EU-a.

Hrvatska

Članstvo u EU nije spriječilo Hrvatsku da posao na izgradnji Pelješkog mosta sa pristupnim cestama dodijeli kompaniji “China Road and Bridge Corporation” (CRBC). Da stvar bude još zanimljivija, Hrvatska je sredstva u iznosu od čak 357 miliona eura, namijenjenih za izgradnju mosta, dobila od Evropske komisije.

U novembru prošle godine je premijer Andrej Plenković predvodio hrvatsku delegaciju u posjeti Kini, s ciljem “podsticanja ekonomskih odnosa”. U Šangaju je, na marginama velesajma “China International Import Expo”, održan hrvatsko-kineski ekonomski forum, na kojem je razmatrana mogućnost kineskog investiranja u Hrvatsku u iznosu čak od 13 milijardi eura.

U Zadru Kinezi planiraju izgradnju nove industrijske zone sa pomorskom lukom i aerodromom, što bi predstavljalo vrata za kinesku robu u Evropi.

Srbija

Dok Srbija otvara pregovaračka poglavlja sa EU-om, istovremeno se intezivira i njihova ekonomska saradnja sa Kinom. Kineski krediti za naše istočne komšije već odavno nisu nepoznanica.

Kineskim kreditima se finansira modernizacija i rekonstrukcija željezničke pruge Beograd – Budimpešta, a radove izvode kineske kompanije “China Railways International” i “China Construction Company”. Ukupna vrijednost radova u Srbiji je oko dvije milijarde dolara, a projekat se sufinansira kreditom EXIM banke.

Elektroprivreda Srbije je uzela kineski kredit za revitalizaciju i modernizaciju proizvodnih elektroenergetskih kapaciteta Termoelektrane Kostolac. Samo za izgradnju novog bloka Termoelektrane Kostolac B je od EXIM banke uzet kredit od 608,3 miliona dolara.

Ministar finansija Srbije Siniša Mali je potpisao okvirni sporazum Vlade Srbije i kompanije “Shandong Linglong” o ulaganju, kako se navodi, milijardu dolara u fabriku automobilskih guma u Zrenjaninu. U januaru 2018. je Vučić pozvao Kinu da investira u RTB Bor te je u augustu iste godine kineska kompanija Zijin Mining preuzela 63 posto vlasničkog udjela.

Kineska kompanija “Hestil” je 2016. godine preuzela upravu nad Železarom Smederevo, koja je prethodno bila u vlasništvu američke kompanije “US Steel”. Kineska kompanija CRBC je gradila most Zemun – Borča, i to koristeći 50 posto kineskih materijala.

U septembru 2018. godine su Srbija i Kina dogovorili tri milijarde dolara teške investicije i vojne kupovine. Potpisani ugovori su uključivali i 900 miliona dolara za izgradnju fabrike u Zrenjaninu te 1,46 milijardi dolara “Zijin Mining Grupe” za RTB Bor u narednih šest godina. Ostali ugovori podrazumijevaju izgradnju cestovne i željezničke infrastrukture. Srbija je također potpisala i ugovor sa kineskom kompanijom CRBC o izgradnji industrijskog parka u blizini Beograda, a u tom projektu bi trebalo učestvovati više od 1.000 kineskih kompanija.

– To će biti kineski najveći industrijski park u Evropi – kazao je tada ministar finansija Siniša Mali.

Srbijanski mediji su prenijeli da je tokom Vučićeve posjete Pekingu dogovorena i kupovina šest vojnih dronova od kineske “Chengdu Aircraft Industry Grupe”.

Crna Gora

Ni Crnu Goru nije kineski kredit spriječio da napreduje ka članstvu u EU. Crnogorci su uzeli kineski kredit od 809 miliona eura za izgradnju autoputeva, a “China Pacific Construction Group”, jedna od najvećih kineskih građevinskih kompanija, počela je gradnju autoputa između Crne Gore i Albanije.

Crna Gora je kineskoj kompaniji CRBC za izgradnju prioritetne dionice autoputa Bar – Boljare od početka izvođenja radova 2015. do kraja 2018. godine ukupno isplatila 511,68 miliona od planiranih 809,57 miliona eura. Od tog iznosa, iz sredstava kineske EXIM banke isplaćeno je 431.328.916 eura, dok je iz budžetskih sredstava izdvojeno 80.355.895 eura.

Prema dostupnim podacima, Kina u regiji sa čak šest milijardi eura kreditira izgradnju puteva, pruga i energetskih postrojenja, a najveći dio tog novca se odnosi na Srbiju. Međutim, samo će BiH, prema mišljenju dijela bh. javnosti, ekonomska saradnja sa Kinom spriječiti na daljem evropskom putu.

Izvor:  Faktor